dr hab. Jakub Urbanik

Faculty of Law and Administration. Chair of Roman Law and the Law of Antiquity

Prawo rzymskie: ćwiczenia 2016/17

gnomon

Semestr zimowy

0. Wprowadzenie. Rzymskie definicje prawa. Ius civile – ius gentium – ius naturale. Glosa ad. D. 1.1.1 i funkcja prawa.

1a. Jak powstaje prawo? Historia źródeł, okres archaiczny. Ustawa XII Tablic. Proces legisakcyjny i rytuały prawne. Między magią, religią a prawem. Prawo i antropologia słowa.1b. Od pontyfików do jurysprudencji. Rola pretora w tworzeniu prawa. Aequitas – ius honorarium. Proces formułkowy. Cesarz jako twórca prawa. Poklasyczne dzieje prawa: porządkowanie prawa. Justynian i kodyfikacja.

2. Pojęcie familia. Pater familias i jego władza. Wejście pod władzę i wyjście spod niej. Norma si pater filium ter venum duit… : próba interpretacji

3a. Niewolnicy: mówiące narzędzie czy uczestnik obrotu. Actiones adiectiae qualitatis: rola pretora w tworzeniu prawa. Szczególna sytuacja filius familias.

3b. Niewolnicy: odpowiedzialność pater za delikty podwładnych.

4. Ograniczenia osób sui iuris w obrocie. Tutela – Curatela. Ekskurs: sytuacja prawna kobiet.

5. Małżeństwo: społeczna i prawna funkcja figury prawnej.

6. Własność: geneza instytucji. Rzymski dualizm. Posiadanie a własność.

7. Ochrona własności. Rei vindicatio. Pretor i actio Publiciana. Ochrona właściciela bonitarnego. Exceptio.  Ochrona posiadania, posiadanie interdyktalne.

8. Nabycie posiadania i nabycie własności. Nabycie pochodne. In iure cessio/mancipatio a traditio. Czynności abstrakcyjne i kauzalne. Causa remota – causa proxima.”Błąd” von Savignego i Abstraktionsprinzip.

9a. Prawa na rzeczy cudzej. Typy. Służebności. Ususfructus. Emfiteuza – Superficies i podobne.9b. Zastaw i hipoteka. Geneza. Sposóby egzekucji zastawu. Akcesoryjność zastawu: dogmat czy paradygmat? Co jeśli nie zastaw? (Hypallagma).

10a. Prawo spadkowe: zasady ogólne. Successio. Dziedziczenie “naturalne”. Wykształcenie się dziedziczenia testamentowego. Testament mancypacyjny. Dziedziczenie ‘pretorskie’. Zbieg dziedziczenia cywilnego i pretorskiego: pojęcie bonorum possessio cum re sine re. Collationes. Ograniczenia wolności testowania w prawie cywilnym i pretorskim (zachowek).

10b. Testament w szczególności. Zasady. Części. Przykłady z praktyki prawnej.

Semestr letni

11. Zobowiązania: wstęp. Współczesna i rzymska definicja zobowiązania. Geneza prawa zobowiązań. Źródła zobowiązań. Wymogi dotyczące świadczenia. Zasada : Impossibilium nulla obligatio est. Treść zobowiązania (dare-facere-praestare). Podzielność świadczenia i solidarność.

12. Kontrakty werbalne. Stypulacja. Rytuał i jego zalety. Funkcje stypulacji. Condictio a actio ex stipulatu.

13. Kontrakty realne. Geneza. Podział. Różnice. Stopnie odpodzialności dłużnika. Mutuum jako kontrakt oparty naius strictum: kwestia odsetek i funkcja condictio. Realny charakter mutuum w rzymskim prawie klasycznym. Problem fikcyjnej datio. Depozyt nieregularny. Rzymska praktyka prawna pożyczek.

13. Kontrakty konsensulane: kupno-sprzedaż. Obowiązki stron. Cena i towar. Pewność ceny. Zamiana jako typ kupna? – próba wyjaśnienia stanowiska Sabinianów. Rzecz przyszła. Zgoda stron i błąd co do przedmiotu kupna. E-V. jako kontrakt dobrej wiary. Ryzyko obciążające kupca. Odpowiedzialność sprzedawcy za wady. Typowe pakta modyfikujące sprzedaż.

14. Konktrakty konsensualne: najem. Typy locatioconductio. Obowiązki lokatora i konduktora. Praktyka prawna: mieszana umowa z Archiwum Babathy.

15. Rzymska reprezentacja: zlecenie a negotiorum gestio: Mandatum: zasady podstawowe. Odpowiedzalność mandatariusa. Problem przekroczenia mandatu. Negotiorum gestio: użyteczność działań gestora i podstawa jego odpowiedzialności.

16. Spełnienie nienależnego świadczenia a bezpodstawne wzbogacenie. Funkcja condictio. Rozszerzenie rzymskiego systemu kontraktowego: rola stypulacji, konstrukcji solutio indebiti. Tzw. konktrakty realne nienazwane: od condicito po actio praescriptis verbis, pakta i ich ochrona prawna.

17a. Delikty I: Odpłata za szkodę majątkową od czasów Ustawy XII Tablic po Ustawę Akwiliańską. Powody uchwalenia plebiscytu akwiliańskiego. Przesłanki stosowania Ustawy. Treść Ustawy i kłopty interpretacyjne. Pojęcie damnum. Działanie. Pojęcie bezprawności działania.

17b. Od obiektywnego bezprawia po działanie zawinione. Q. Mucius Scaevola i culpa. Skarga akwiliańska i wysokość odszkodowania. Konkurencja skarg: wprowadzenie. Szczególna natura skargi akwiliańskiej. Pauperies. 

18. Odpowiedzialność za szkodę majątkową poza lex Aquilia: edykty pretorskie o gorszeniu niewolnika, wylaniu i wyrzuceniu, podstępie i groźbie oraz przeciwko karczmarzowi, prowadzącemu stajnię i kapitanowi statku. Podsumowanie: ‘System’ odpowiedzialności za szkodę majątkową w prawie rzymskim.

19. Kradzież w prawie rzymskim od czasów archaicznych po klasyczne. Typy kradzieży. Przeszukanie lance et licio: historyk prawa wobec niezrozumiałych źródeł. Skarga. Legitymacja procesowa. Noksalność skargi, powtórzenie. Konkurencja skarg.

20. Iniuria: typy, skarga, ewolucja pojęcia.

21. Umocnienie i wygaśnięcie zobowiązań. Cel i sposoby umocnienia. Zastaw: powtórzenie. Stypulacja. Inne sposoby umocnienia zobowiązań. Wygaśnięcie zobowiązań: spełnienie/zwolnienie, upływ czasu, śmierć stron, wygaśnięcie procesowe (kompensacja i dedukcja), nowacja, litis contestatio i zamiana stron w stosunku zobowiązaniowym.

22. Powtórzenie

23. Proces (patrz sekcja wykłady oraz 3a, 3b, 6, 18, 19). Geneza procesu fomułkowego. Faza in iure. Faza apud iudicem. Namiastki apelacji. Egzekucja. Podziały skarg. Rola pretora. Pluris petitio. Budowa formułki. Proces w praktyce prawnej.

Silva rerum

Materiały dodatkowe

Wykład powtarzący z prawa rzymskiego, 4.06.2014, prezentacja egzaminów.

Kolokwium zaliczające 2 semestr:

kolokwium odbędzie się na ostatnich zajęciach (to jest we wtorek, 7 czerwca). Forma to pomniejszone o połowę kolokwium z 1 semestru: 5 pytań otwartych, 5 pytań testowych TAK-NIE oraz 4 kazusy i formułka procesowa do rozbioru (nazwanie części, podanie nazwy skargi i ułożenie stanu faktycznego). Zakres to zasadniczo prawo zobowiązań.

Przykładowe kolokwium zobowiązania.

Egzamin w terminie zerowym

Lista osób dopuszczonych do zerówki w sesji letniej 2016.

Przypominam, że podstawą zaliczenia był wynik pierwszego i drugiego kolokwium oraz aktywność w trakcie zajęć.

  • Przed przystąpieniem do egzaminu proszę skonsultować:
    • Terminy egzaminów i kolejność zdawania [jeśli komuś nie pasuje podana godzina proszę o jak najszybszy kontakt)
      • Lista kolejności zdawania egzaminu w terminie zerowym listy
    • oraz propozycje lektur (jednej trudniejszej i jednej łatwiejszej (proszę o przedstawienie po 3 propozycji, z których wybiorę po jednej)
    • polecam też zestaw źródeł do egzegezy dr hab. Agnieszki Kacprzak
    • UWAGA: dnia 27 maja o godz. 8.30 odbędzie się też zerówka “z książką” – pisemna egzegeza tekstu oraz rozwiązanie na jego podstawie kazusu z wszelkich materiałów naukowych (poza elektronicznymi). Czas pisania: 120 min.

Kolokwium zaliczające 2 semestr “zerówkowo” oraz poprawa 1 kolokwium

uprzejmie informuję, że kolokwium zaliczające 2 semestr zerówkowo oraz poprawka pierwszego kolokwium odbędzie się w 25 kwietnia 2017 (wtorek), godz. 9.45, Sala a2, Lipowa.

Czas pisania, odpowiednio, 45 i  1 godzina 15 minut.

Zakres materiału: zobowiązania (z elementami prawa zobowiań z pierwszego semestru, tj. actiones adiecticiae qualitatis i actio noxalis). W arkuszu będzie źródło do egzegezy oraz 2 kazusy.

przykładowe kolokwium zaliczające II semestr “zerówkowo”

Kolokwium zaliczające 1 semestr

uprzejmie informuję, że kolokwium zaliczające 1 semestr odbędzie się w sobotę, 25 lutego 2017, w sali a2 na Lipowej.  Czas pisania: 1 godzina 15 minut.

Zakres materiału: część historyczna, systematyka prawa, prawo osobowe (małżeństwo, posag, patria potestas, actiones adiecticiae qualitatis, actiones noxales), prawo rzeczowe (własność, posiadanie: nabycie,utrata, ochrona; prawa na rzeczy cudzej) oraz z zakresu prawa spadkowego pisanie testamentów i obliczanie udziału w dziedziczeniu beztestamentowym tudzież zachowku.

Na wszelkie pytania, wątpliwości bardzo chętnie będę odpowiadał mailowo, możemy też użyć programu skype (zainteresowanych proszę o odnalezieie mnie i dodanie do swoich kontaktów). Życzę powodzenia w sesji i miłych wakacji.